Co może oznaczać nagłe pogorszenie wzroku?

Nagłe pogorszenie ostrości wzroku to stan pilny, a czas interwencji decyduje o rokowaniu. Szybka diagnostyka może uratować widzenie, a zwłoka zwiększa ryzyko trwałej ślepoty.

Jakie są najczęstsze przyczyny nagłego pogorszenia wzroku?

Nagłe pogorszenie widzenia rzadko jest przypadkowe, a w większości przypadków stoi za nim konkretny mechanizm chorobowy, który wymaga szybkiej diagnostyki.

Najczęstsze przyczyny nagłego pogorszenia ostrości widzenia dzieli się na:

• mechaniczne – odwarstwienie siatkówki;
• naczyniowe – zator tętnicy środkowej siatkówki;
• ciśnieniowe – ostry atak jaskry;
• zapalenie nerwu wzrokowego,
• krwawienie wewnątrzgałkowe,
• zapalenie wnętrza gałki ocznej.

Okna terapeutyczne dla poszczególnych stanów wynoszą:

• CRAO <4,5 h [2,3];
• odwarstwienie siatkówki <24 h [4];
• ostry atak jaskry – wymaga natychmiastowej interwencji, tak szybko, jak to tylko możliwe.

Odwarstwienie siatkówki wiąże się z wysokim ryzykiem trwałej utraty wzroku. W przypadku CRAO po przekroczeniu kilku godzin niedokrwienia ok. 80 proc. pacjentów nie odzyskuje użytecznego widzenia [5,6].

W praktyce oznacza to konieczność natychmiastowej diagnostyki, w tym obrazowania siatkówki oraz angiografii, które są dostępne na NFZ, a w klinice Jasne Błonia w ramach usług oferowanych komercyjnie.

Odwarstwienie siatkówki i zator tętnicy środkowej siatkówki

Odwarstwienie siatkówki (oddzielenie warstwy odbierającej bodźce świetlne od podłoża) to poważny stan, którego ryzyko wzrasta po 50. roku życia. Pacjenci zauważają błyski światła, następnie „deszcz much” (nagłe pojawienie się licznych mętów w polu widzenia), a w kolejnym etapie wrażenie opadającej zasłony. Szczególnie narażone są osoby z krótkowzrocznością oraz osoby starsze, u których dochodzi do zmian w ciele szklistym [7].

CRAO określane często jako „udar oka”, powoduje nagłą, bezbolesną utratę widzenia w jednym oku. Brak bólu sprawia, że pacjenci często bagatelizują objawy i zgłaszają się zbyt późno. Tymczasem siatkówka jest wyjątkowo wrażliwa na niedotlenienie, a jej uszkodzenie postępuje bardzo szybko. Wyniki badań klinicznych dowodzą, że jedynie około 18 proc. pacjentów odzyskuje widzenie bez leczenia, co oznacza, że zdecydowana większość przypadków kończy się trwałym upośledzeniem wzroku [5]. Do grupy ryzyka zalicza się przede wszystkim osoby cierpiące na miażdżycę i migotanie przedsionków, a także seniorów. Sygnałem ostrzegawczym jest zjawisko amaurosis fugax, czyli przemijające zaniewidzenie.

Ostry atak jaskry i zapalenie nerwu wzrokowego

Ostry atak jaskry to stan, który rozwija się gwałtownie i daje wyraźne objawy ogólne. Pacjent odczuwa silny ból oka (często z intensywnym bólem głowy), a dodatkowo mogą towarzyszyć mu nudności, wymioty oraz widzenie „halo” (świetlistych obwódek) wokół źródeł światła, co bywa mylone z migreną lub zatruciem pokarmowym. W badaniu stwierdza się znacznie podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe, które może w krótkim czasie doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu wzrokowego [8]. Z tego powodu leczenie powinno być wdrożone w trybie pilnym, najlepiej w ciągu kilku godzin.

Zapalenie nerwu wzrokowego przebiega nieco inaczej, ponieważ nagłe osłabienie widzenia koreluje na ogół z bólem nasilającym się przy ruchach gałki ocznej oraz pogorszeniem widzenia barw. Objawy mogą rozwijać się w ciągu kilku dni, a u części pacjentów stanowią pierwszy sygnał choroby ogólnoustrojowej, takiej jak stwardnienie rozsiane (ang. multiple sclerosis, SM). Chociaż u części chorych dochodzi do samoistnej poprawy, brak leczenia zwiększa ryzyko trwałego pogorszenia widzenia, dlatego w wybranych przypadkach stosuje się terapię sterydową (leczenie przeciwzapalne) w ciągu pierwszych dni lub tygodni od początku objawów, co może przyspieszyć powrót funkcji wzrokowych [9].

Krwawienie wewnątrzgałkowe i zapalenie wnętrza gałki ocznej

Krwawienie do ciała szklistego objawia się nagłym, niewyraźnym widzeniem w postaci ciemnej plamy lub zamglenia, zwykle bez dolegliwości bólowych. Najczęściej występuje u osób z cukrzycą (retinopatia proliferacyna), po urazach lub przy stosowaniu leków przeciwkrzepliwych. Wymaga pilnej diagnostyki, ponieważ może maskować poważniejsze choroby siatkówki [10].

Zapalenie wnętrza gałki ocznej (ang. endophthalmitis) to ciężka infekcja rozwijająca się wewnątrz oka, pojawiająca się najczęściej po zabiegach okulistycznych lub urazach. Objawy są gwałtowne i zalicza się do nich silny ból, zaczerwienienie, obrzęk powiek oraz postępujące nieostre widzenie, często z obecnością ropnej wydzieliny. Stan ten wymaga natychmiastowego leczenia, często chirurgicznego, ponieważ w krótkim czasie może doprowadzić do nieodwracalnej utraty wzroku [11].

Klinika Jasne Błonia dysponuje kompleksowym zapleczem diagnostycznym, pozwalającym na szybkie wykrycie przyczyn nagłego pogorszenia ostrości widzenia.

Jakie objawy towarzyszą nagłemu pogorszeniu widzenia?

Nagłe pogorszenie widzenia rzadko występuje jako jedyny objaw. W większości przypadków towarzyszą mu dodatkowe sygnały, które pomagają wstępnie określić przyczynę.

• Błyski przed oczami w połączeniu z wrażeniem „deszcz much” i obecnością zasłony w polu widzenia → odwarstwienie siatkówki.
• Silny ból oka, któremu towarzyszą nudności i zjawisko halo → ostry atak jaskry.
• Ból przy ruchach gałki oraz blaknięcie barw → zapalenie nerwu wzrokowego
• Nagła ciemna plama BEZ dolegliwości bólowych → CRAO lub krwawienie do ciała szklistego

Warto podkreślić, że bezbolesność CRAO jest zdradliwa, a wyróżnia się najkrótszym oknem terapeutycznym, wynoszącym 4,5 h.

Spadek ostrości wzroku, ból oka i ograniczenie pola widzenia

Nagłe pogorszenie widzenia może przyjmować różne formy, które mają duże znaczenie diagnostyczne. Spadek ostrości wzroku (rozmycie obrazu centralnego) sugeruje problem w obrębie plamki lub nerwu wzrokowego, natomiast ograniczenie pola widzenia (np. „zasłona” z boku) częściej wskazuje na odwarstwienie siatkówki (wymaga natychmiastowej konsultacji) lub zakrzep.

Równie ważny jest charakter bólu. Silny, rozpierający ból oka jest typowy dla ostrego ataku jaskry, natomiast ból przy ruchach gałki ocznej sugeruje zapalenie nerwu wzrokowego.

W klinice Jasne Błonia w Łodzi wykonujemy pełne badanie dna oka, pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego i OCT w ramach jednej wizyty.

Pogorszenie wzroku w jednym oku – dlaczego wymaga pilnej diagnostyki?

Nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku to nie tylko problem okulistyczny, ale często sygnał poważnych zaburzeń naczyniowych. W praktyce traktuje się je jako „udar oka”, ponieważ mechanizm bywa podobny do udaru mózgu – dochodzi do nagłego zaburzenia przepływu krwi w naczyniach siatkówki lub nerwu wzrokowego. U osób po 50. roku życia nagłe pogorszenie widzenia w jednym oku bardzo często ma podłoże naczyniowe, związane z zaburzeniami przepływu krwi w tętnicach siatkówki lub tętnicach szyjnych (zwykle niedrożność tętnic) [14,15].

Szczególnie niepokojącym objawem jest amaurosis fugax, czyli krótkotrwała utrata widzenia, która często bywa bagatelizowana, ponieważ widzenie samoistnie wraca. W rzeczywistości jest to jednak forma przemijającego niedokrwienia i sygnał ostrzegawczy przed udarem, ponieważ u tych pacjentów ryzyko poważnych zdarzeń naczyniowych, w tym udaru mózgu, jest istotnie zwiększone ciśnienie śródczaszkowe [16].

W związku z powyższym każdy epizod jednostronnego pogorszenia widzenia wymaga pilnej diagnostyki. Kluczowe badania obejmują m.in. OCT, angiografię fluoresceinową, USG tętnic szyjnych, a w razie potrzeby także rezonans magnetyczny czy monitorowanie pracy serca. Szybkie wykonanie tych badań pozwala ustalić przyczynę problemu i wdrożyć skuteczne leczenie, co może zapobiec groźnym powikłaniom, takim jak udar mózgu czy całkowita utrata wzroku.

Jakie choroby ogólnoustrojowe mogą powodować pogorszenie wzroku?

Wraz z wiekiem rośnie udział chorób ogólnoustrojowych w pogorszeniu widzenia, zwłaszcza chorób naczyniowych i metabolicznych, takich jak nadciśnienie i cukrzyca.

Zgodnie z danymi pochodzącymi z literatury naukowej:

• u 1/3 chorujących na cukrzycę rozwija się retinopatia [17];
• nadciśnienie tętnicze krwi powoduje zmiany w siatkówce i może prowadzić do pogorszenia widzenia lub ślepoty [18];
• u 20 proc. pacjentów ze stwardnieniem rozsianym diagnozuje się zapalenie nerwu wzrokowego [19];
• w przypadku GCA, zaburzenia widzenia dotyczą ok. 23 proc [20], natomiast ślepota ok. 15 proc [12].

Pogorszenie wzroku po 50. roku życia – kiedy warto zgłosić się do kliniki okulistycznej?

W każdym przypadku nagłego pogorszenia wzroku należy skonsultować się z okulistą. Nigdy nie wiadomo bowiem, czy zjawisko jest spowodowane zwykłym zmęczeniem wzroku, czy też jest wynikiem poważnych schorzeń.

Kryteria czasowe

• Natychmiast (<1 h) – nagły spadek widzenia, błyski, zasłona, ból oka, ból głowy w połączeniu z tkliwością skroni.
• Pilnie (24-48 h) – przemijające zaniewidzenie.
• Profilaktycznie (co 6-12 mies.) – wiek powyżej 50 lat w połączeniu chorobami przewlekłymi, badania dna oka, ciśnienia wewnątrzgałkowego i OCT.

Opóźnienie diagnostyki zwiększa ryzyko nieodwracalnej ślepoty o 50–70 proc., a wczesna interwencja ratuje wzrok w >40 proc. przypadków naczyniowych.

Nagłe pogorszenie wzroku to stan, w którym czas decyduje o rokowaniu – świadoma reakcja i szybki dostęp do diagnostyki mogą uchronić przed trwałą utratą widzenia.

Bibliografia

1. Podyplomie.pl. (2017). Okulistyka po Dyplomie – Zamknięcie tętnicy środkowej siatkówki. [online] Available at: https://podyplomie.pl/okulistyka/26672 [Accessed 27 Mar. 2026].
2. Tripathy K, Shah SS, Waymack JR. Central Retinal Artery Occlusion. [Updated 2024 May 2]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470354/
3. Dagra A, Lucke-Wold B, McGrath K, Mehkri I, Mehkri Y, Davidson CG, Gilberstadt N, Douglas BW, Hoh B. Central Retinal Artery Occlusion: A Review of Pathophysiological Features and Management. Stroke Vasc Interv Neurol. 2023 Aug 15;4(1):e000977. doi: 10.1161/SVIN.123.000977. PMID: 41586062; PMCID: PMC12778453.
4. Retinal Detachment Treatment & Management: Prehospital Care, Emergency Department Care, Consultations. (2021). eMedicine. [online] Available at: https://emedicine.medscape.com/article/798501-treatment#d10.
5. Madike R, Cugati S, Chen C. A review of the management of central retinal artery occlusion. Taiwan J Ophthalmol. 2022 Aug 18;12(3):273-281. doi: 10.4103/2211-5056.353126. PMID: 36248088; PMCID: PMC9558462.
6. Humeri MIMI, Yustiarini I, Prakosa AD, Widjaja SA, Firmansjah M, Sasono W. Visual acuity improvement after treatment of central retinal artery occlusion: a case report. Pan Afr Med J. 2024 Sep 19;49:18. doi: 10.11604/pamj.2024.49.18.44717. PMID: 39711836; PMCID: PMC11662220.
7. Blair K, Czyz CN. Retinal Detachment. [Updated 2024 Feb 12]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551502/
8. Khazaeni B, Zeppieri M, Khazaeni L. Acute Angle-Closure Glaucoma. [Updated 2026 Jan 10]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430857/
9. Dhanapalaratnam R, Markoulli M, Krishnan AV. Disorders of vision in multiple sclerosis. Clin Exp Optom. 2022 Jan;105(1):3-12. doi: 10.1080/08164622.2021.1947745. Epub 2021 Aug 4. PMID: 34348598.
10. Jena S, Tripathy K. Vitreous Hemorrhage. [Updated 2023 Aug 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559131/
11. Simakurthy S, Tripathy K. Endophthalmitis. [Updated 2023 Aug 25]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK559079/
12. Gordon LK, Levin LA. Visual loss in giant cell arteritis. JAMA. 1998 Jul 22-29;280(4):385-6. doi: 10.1001/jama.280.4.385. PMID: 9686559.
13. Easton JD, Saver JL, Albers GW, Alberts MJ, Chaturvedi S, Feldmann E, Hatsukami TS, Higashida RT, Johnston SC, Kidwell CS, Lutsep HL, Miller E, Sacco RL; American Heart Association; American Stroke Association Stroke Council; Council on Cardiovascular Surgery and Anesthesia; Council on Cardiovascular Radiology and Intervention; Council on Cardiovascular Nursing; Interdisciplinary Council on Peripheral Vascular Disease. Definition and evaluation of transient ischemic attack: a scientific statement for healthcare professionals from the American Heart Association/American Stroke Association Stroke Council; Council on Cardiovascular Surgery and Anesthesia; Council on Cardiovascular Radiology and Intervention; Council on Cardiovascular Nursing; and the Interdisciplinary Council on Peripheral Vascular Disease. The American Academy of Neurology affirms the value of this statement as an educational tool for neurologists. Stroke. 2009 Jun;40(6):2276-93. doi: 10.1161/STROKEAHA.108.192218. Epub 2009 May 7. PMID: 19423857.
14. Bidot S, Biotti D. Transient monocular blindness: Vascular causes and differential diagnoses. J Fr Ophtalmol. 2018 Apr;41(4):e129-e136. doi: 10.1016/j.jfo.2017.12.002. Epub 2018 Apr 16. PMID: 29673627.
15. Smith CE, Kukolja J. Prevalence and risk factors of ischemic monocular vision loss and concurrent brain ischemia. Eur Stroke J. 2023 Dec;8(4):982-988. doi: 10.1177/23969873231191577. Epub 2023 Aug 18. PMID: 37593943; PMCID: PMC10683730.
16. Kaur K, Najem K, Margolin E. Amaurosis Fugax. [Updated 2025 Jan 21]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470528/
17. Hou X, Wang L, Zhu D, Guo L, Weng J, Zhang M, Zhou Z, Zou D, Ji Q, Guo X, Wu Q, Chen S, Yu R, Chen H, Huang Z, Zhang X, Wu J, Wu J, Jia W; China National Diabetic Chronic Complications (DiaChronic) Study Group. Prevalence of diabetic retinopathy and vision-threatening diabetic retinopathy in adults with diabetes in China. Nat Commun. 2023 Jul 18;14(1):4296. doi: 10.1038/s41467-023-39864-w. PMID: 37463878; PMCID: PMC10354077.
18. Basnet A, Rai N, Sahani SK, Pathak A, Nepali B. Hypertensive Retinopathy among Hypertensive Patients in a Tertiary Care Centre: A Descriptive Cross-sectional Study. JNMA J Nepal Med Assoc. 2024 Sep;62(277):597-601. doi: 10.31729/jnma.8761. Epub 2024 Sep 30. PMID: 40655046; PMCID: PMC11665760.
19. Dooley MC, Foroozan R. Optic neuritis. J Ophthalmic Vis Res. 2010 Jul;5(3):182-7. PMID: 22737354; PMCID: PMC3379920.
20. Singh AG, Kermani TA, Crowson CS, Weyand CM, Matteson EL, Warrington KJ. Visual manifestations in giant cell arteritis: trend over 5 decades in a population-based cohort. J Rheumatol. 2015 Feb;42(2):309-15. doi: 10.3899/jrheum.140188. Epub 2014 Dec 15. PMID: 25512481; PMCID: PMC4367485.