Jaskra to choroba oczu o niezwykle podstępnym charakterze. Potrafi rozwijać się przez lata, nie dając żadnych wyraźnych sygnałów ostrzegawczych. Kiedy pacjent zaczyna dostrzegać problem, często okazuje się, że choroba jest już w zaawansowanym stadium, a jej skutki nieodwracalne. Dlatego tak ważne jest zrozumienie, czym jest jaskra i jak ją rozpoznać, zanim zdąży wyrządzić trwałe szkody.
Czym dokładnie jest jaskra?
Jaskra to postępująca choroba nerwu wzrokowego, która nieleczona prowadzi do utraty wzroku, najczęściej w wyniku podwyższonego ciśnienia wewnątrzgałkowego.
Brak początkowych objawów jaskry lub ich bardzo subtelny charakter sprawiają, że choroba ta nazywana jest cichym złodziejem wzroku. Gdy uszkodzenie nerwu wzrokowego zaczyna dawać objawy, najczęściej jest to już dość zaawansowane stadium choroby. Wyobraź sobie, że Twój nerw wzrokowy to najważniejszy kabel, który przesyła obraz z oka bezpośrednio do mózgu. To właśnie dzięki niemu widzisz świat w pełnej krasie, z detalami i kolorami. Jaskra stopniowo, po cichu, uszkadza ten „kabel”, przez co połączenie między okiem a mózgiem staje się coraz słabsze.
Jak dochodzi do uszkodzenia? Nasze oko, podobnie jak balon, jest wypełnione płynem, który cały czas krąży, odżywiając jego struktury. Ten płyn musi mieć swobodną drogę odpływu, aby w oku panowało optymalne ciśnienie. Kiedy ta równowaga jest zaburzona, ciśnienie rośnie, a nerw wzrokowy ulega stopniowemu uszkodzeniu. To tak, jakbyś nadmuchał balon zbyt mocno – w końcu jego ścianki stają się napięte i kruche. W przypadku oka, to nadmierne ciśnienie uciska delikatne włókna nerwowe, prowadząc do ich stopniowego, nieodwracalnego zaniku.
Skoro wiemy już, że jaskra to złożona choroba uszkadzająca nerw wzrokowy, warto zrozumieć, że nie jest to schorzenie jednorodne. Różne mechanizmy prowadzące do wzrostu ciśnienia i uszkodzenia nerwu pozwoliły na wyodrębnienie kilku podstawowych typów tej choroby, z których każdy ma swoją specyfikę i wymaga nieco innego podejścia.
Jakie wyróżniamy podstawowe rodzaje jaskry?
Wyróżnia się przede wszystkim jaskrę otwartego kąta przesączania, która jest najczęstsza i rozwija się powoli, oraz jaskrę zamkniętego kąta przesączania, o bardziej gwałtownym i objawowym przebiegu.
Najbardziej powszechna, a zarazem najbardziej zdradliwa, jest jaskra z otwartym kątem przesączania. W tym typie choroby problem leży w zbyt wolnym odpływie płynu z oka, przez co ciśnienie wewnątrzgałkowe jest wciąż podniesione. Ten proces jest na tyle powolny i bezbolesny, że pacjent często przez lata nie odczuwa żadnych dolegliwości. To właśnie ten typ jaskry odpowiada za metaforyczne „ciche okradanie” z wzroku.
Rzadszy, ale jednocześnie bardziej gwałtowny typ choroby to jaskra z zamykającym się kątem przesączania. Może objawiać się ostrym atakiem, podczas którego ciśnienie w oku wzrasta nagle do bardzo wysokiego poziomu. Taki stan jest niezwykle bolesny i objawia się silnym bólem oka, bólem głowy, a nawet nudnościami i wymiotami. Oprócz nich mogą wystąpić pogorszenie widzenia i widzenie tzw. aureoli wokół źródeł światła. To stan nagły i ostry, który wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej, aby ocalić wzrok.
Warto wiedzieć, że istnieją też inne, rzadsze odmiany, takie jak jaskra wtórna, która rozwija się na skutek innych schorzeń (np. urazu oka, długotrwałego stosowania niektórych leków) czy też jaskra wrodzona, która dotyka najmłodszych.
Zrozumienie podziału na różne rodzaje jaskry jest kluczowe, ponieważ to właśnie od typu choroby zależy, jak i kiedy mogą pojawić się pierwsze sygnały ostrzegawcze. Wiedza o tym, na co konkretnie zwracać uwagę w codziennym życiu, może okazać się bezcenna dla wczesnego wykrycia problemu i podjęcia odpowiednich kroków.
Jakie są pierwsze objawy jaskry, na które należy zwrócić uwagę?
Pierwsze objawy jaskry są często niezauważalne, jednak mogą obejmować stopniowe zawężanie się pola widzenia („widzenie tunelowe”), problemy z adaptacją do ciemności oraz widzenie tęczowych kół wokół źródeł światła.
Ponieważ jaskra dotyka najpierw bocznych obszarów pola widzenia, łatwo jest przeoczyć jej wczesne sygnały. Nasz mózg jest niezwykle sprytny – automatycznie „uzupełnia” brakujące fragmenty obrazu, maskując postępujące ubytki. Jak widzi chory na jaskrę? Z czasem choroba prowadzi do charakterystycznego „widzenia tunelowego” – obraz staje się coraz bardziej zawężony, jakbyś patrzył przez lunetę. Chorzy często zauważają problem dopiero wtedy, gdy pojawiają się trudności z orientacją w przestrzeni, na przykład podczas prowadzenia samochodu.
Przeczytaj, jak możesz zatrzymać pogarszanie się wzroku: https://jasneblonia.pl/jak-zatrzymac-pogarszanie-sie-wzroku/
Inne subtelne objawy jaskry to:
- problemy z adaptacją do ciemności – oczy potrzebują więcej czasu, aby przyzwyczaić się do słabego oświetlenia.
- Widzenie tęczowych kół (aureoli) wokół żarówek, lamp lub innych źródeł światła.
Symptomy ostrego ataku jaskry są znacznie bardziej alarmujące i wymagają natychmiastowej reakcji:
- silny, często jednostronny ból oka i głowy.
- Nudności i wymioty.
- Nagłe pogorszenie widzenia, często z widzeniem kolorowych aureoli wokół świateł.
- Twarde, bolesne w dotyku oko.
- Zaczerwienienie oka.
Świadomość potencjalnych objawów jest pierwszym, niezwykle ważnym krokiem, jednak samodzielna obserwacja nigdy nie zastąpi fachowej oceny. Ponieważ wiele symptomów jest subtelnych lub nie występuje wcale, kluczowe dla ochrony wzroku staje się regularne poddawanie się specjalistycznym badaniom, które pozwalają precyzyjnie ocenić stan nerwu wzrokowego i wychwycić chorobę na najwcześniejszym etapie.
Profilaktyka jaskry – tylko tak można powstrzymać postęp choroby
Bardzo jest ważne, aby wykryć jaskrę na jej wczesnym etapie. Tylko takie postępowanie pozwoli na znaczne spowolnienie całkowitej destrukcji nerwu wzrokowego. Regularne kontrole u okulisty i szybkie wprowadzenie leczenia pozwolą obniżyć ciśnienie w gałce ocznej. Dzięki temu można zatrzymać uszkodzenie nerwu wzrokowego i nie dopuścić do całkowitej utraty wzroku.
Kto szczególnie powinien regularnie kontrolować oczy pod kątem jaskry:
- W przypadku jaskry w najbliższej rodzinie – wizyta u okulisty raz do roku bez względu na wiek.
- Gdy występują choroby przewlekłe, takie jak nadciśnienie, cukrzyca, miażdżyca, otyłość – raz w roku.
- Gdy występują zaburzenia krążenia krwi (zimne dłonie i stopy).
- Przy dużych wadach wzroku (zarówno krótkowzroczność jak i dalekowzroczność).
- Każdy po 40. roku życia – co 2 lata, po 55. roku życia raz w roku.
Jesteś w grupie ryzyka zachorowania na jaskrę? Umów się na konsultację okulistyczną tutaj
W jaki sposób przeprowadzana jest profesjonalna diagnostyka jaskry?
Profesjonalna diagnostyka jaskry opiera się na zestawie bezbolesnych badań, w tym pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego (tonometria), badaniu pola widzenia (perymetria) oraz ocenie tarczy nerwu wzrokowego za pomocą tomografii OCT.
Właściwa diagnoza to klucz do uratowania wzroku. Obejmuje ona zestaw bezbolesnych i szybkich badań. Jednym z nich jest tonometria, czyli pomiar ciśnienia wewnątrz gałki ocznej. To szybkie badanie nie wymagające bezpośredniego kontaktu urządzenia z gałką oczną. Pacjent odczuwa jedynie delikatny podmuch powietrza w oko.
Kolejnym ważnym elementem jest perymetria, czyli badanie pola widzenia. Można je porównać do tworzenia „mapy Twojego wzroku”. Pacjent spogląda w specjalne urządzenie, a jego zadaniem jest sygnalizowanie, kiedy widzi pojawiające się w różnych punktach światła. Dzięki temu badaniu okulista jest w stanie wykryć niewidoczne dla pacjenta „poszerzenie plamy ślepej” i obiektywnie ocenić, na jakim etapie jest postęp choroby.
Najbardziej precyzyjnym narzędziem diagnostycznym jest obecnie tomografia optyczna (OCT). To nowoczesne badanie, które pozwala na wykonanie „skanu” nerwu wzrokowego i siatkówki Mierzy ono grubość poszczególnych warstw włókien nerwowych z dokładnością do kilku mikrometrów, co pozwala na wykrycie nawet najdrobniejszych uszkodzeń, zanim pojawią się jakiekolwiek ubytki w polu widzenia.
Tę nowoczesną diagnostykę wykonasz w naszej klinice. Więcej o badaniu przeczytasz na stronie https://jasneblonia.pl/zakres-uslug/badania-diagnostyczne/soct-jaskrowe/
Inne, istotne badania diagnostyczne to pachymetria, a więc badanie grubości rogówki oka, co umożliwia dokładną ocenę ciśnienia wewnątrz gałki ocznej oraz gonioskopia – badanie kąta przesączania.
Postawienie trafnej diagnozy dzięki zaawansowanym metodom badawczym to moment, w którym kończy się niepewność, a zaczyna aktywne działanie. Chociaż uszkodzeń nerwu wzrokowego nie da się cofnąć, współczesna medycyna oferuje szereg skutecznych metod, które pozwalają spowolnić postęp choroby, ustabilizować ciśnienie w oku i ocalić to, co najcenniejsze – zdolność widzenia.
Na czym dokładnie polega leczenie jaskry i jakie przynosi efekty?
Leczenie jaskry polega przede wszystkim na systematycznym obniżaniu ciśnienia wewnątrzgałkowego. W początkowych stadiach jaskrę leczy się za pomocą kropli do oczu i zabiegów laserowych. W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się operacje, co ma na celu spowolnienie lub zatrzymanie dalszego uszkadzania nerwu wzrokowego.
Czy jaskrę da się wyleczyć? Niestety, uszkodzenia nerwu wzrokowego spowodowane jaskrą są nieodwracalne, a samej choroby nie da się całkowicie wyleczyć. Jedyne, co możemy zrobić, to powstrzymać jej dalszy rozwój. Dlatego tak ważne jest podjęcie leczenia od razu po postawieniu diagnozy.
Głównym celem terapii jest obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do bezpiecznego poziomu, co zapobiega dalszemu uszkodzeniu nerwu. W zależności od zaawansowania choroby i jej typu, lekarz może zaproponować kilka metod leczenia.
Najczęściej stosowaną metodą są krople do oczu. Działają one na zasadzie zmniejszania produkcji płynu w oku lub zwiększania jego odpływu. Sukces leczenia farmakologicznego zależy jednak w dużej mierze od systematyczności pacjenta. Krople trzeba stosować dokładnie tak, jak zalecił lekarz – regularnie, każdego dnia. To właśnie ta dyscyplina jest kluczem do utrzymania ciśnienia w ryzach.
W niektórych przypadkach lekarz może zaproponować zabiegi laserowe, takie jak SLT (selektywna trabekuloplastyka laserowa). To małoinwazyjny, bezbolesny zabieg, który może udrożnić naturalne drogi odpływu płynu z oka. Często pozwala on zmniejszyć liczbę stosowanych kropli, a nawet całkowicie z nich zrezygnować na pewien czas.
W zaawansowanych przypadkach, gdy krople i laser nie przynoszą wystarczających rezultatów, konieczne może być leczenie chirurgiczne. Jedną z najczęściej wykonywanych operacji jest trabekulektomia. Zabieg polega na utworzeniu nowej, alternatywnej drogi odpływu dla cieczy wewnątrzgałkowej. Operacja ta zapewnia długoterminową kontrolę choroby.
Czy na jaskrę jest operacja? Tak, ale stanowi ona ostateczność, gdy inne metody zawiodą. Jest to wszczepienie zastawki Ahmeda.
Wszczepienie zastawki Ahmeda – operacja zatrzymująca postęp jaskry
Zabieg ten jest często stosowany u pacjentów, u których inne metody leczenia jaskry nie przyniosły pożądanych rezultatów, lub gdy jaskra jest wyjątkowo trudna do opanowania. Wszczepienie zastawki Ahmeda ma na celu długotrwałe obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, co pomaga w ochronie nerwu wzrokowego przed dalszymi uszkodzeniami.
Wszczepienie zastawki Ahmeda (implantu Ahmeda) polega na umieszczeniu w oku małego urządzenia odprowadzającego nadmiar cieczy wodnistej, która odpowiada za utrzymanie ciśnienia w oku.
Jak wygląda procedura:
- Implantacja zastawki – chirurg wszczepia pod spojówkę oka małe, silikonowe urządzenie. Jest ono zbudowane z rurki i płytki.
- Rurka – jest wprowadzana do przedniej komory oka. Jej zadaniem jest zbieranie cieczy wodnistej.
- Płytka – płytka jest umieszczana na zewnętrznej powierzchni oka. Działa jak zbiornik, do którego ciecz jest odprowadzana z rurki.
- Odprowadzanie płynu – ciecz wodnista z oka przepływa przez rurkę do płytki, a następnie jest wchłaniana przez tkanki otaczające implant. W ten sposób ciśnienie wewnątrzgałkowe jest obniżane.
