Jaskra otwartego kąta (ang. primary open-angle glaucoma) pozostaje jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej utraty wzroku na świecie [1]. Jej podstępny i bezobjawowy przebieg sprawia, że niezbędna jest świadoma profilaktyka oraz systematyczna diagnostyka, a zwłaszcza u pacjentów po 50. roku życia. Leczenie jaskry ma na celu obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego i zmniejszenie ryzyka powikłań.
Czym jest jaskra otwartego kąta i dlaczego jest groźna?
Jaskra otwartego kąta to przewlekła neuropatia nerwu wzrokowego, w której dochodzi do postępującego i nieodwracalnego uszkodzenia włókien nerwowych siatkówki oraz charakterystycznych zmian w tarczy nerwu wzrokowego w obrębie gałki ocznej. Głównym mechanizmem patofizjologicznym jest najczęściej przewlekły wzrost ciśnienia wewnątrzgałkowego, chociaż warto podkreślić, że choroba może rozwijać się również przy prawidłowych wartościach tego parametru [1]. Choroba zazwyczaj rozwija się obustronnie, ale niesymetrycznie, co dodatkowo utrudnia jej wczesne wykrycie.
Ryzyko zachorowania na ten najczęstszy typ jaskry rośnie wraz z wiekiem. W populacji osób powyżej 50. roku życia częstość występowania jaskry istotnie wzrasta, co czyni tę grupę szczególniewymagającą regularnych badań przesiewowych.
Jakie są objawy jaskry otwartego kąta i dlaczego często są niezauważalne?
Wczesne objawy jaskry z otwartym kątem przesączania nie są wyraźne i specyficzne. Pacjenci nie odczuwają bólu ani nagłego pogorszenia ostrości wzroku. Wynika to z powolnego, stopniowego zaniku włókien nerwowych oraz faktu, że początkowo ubytki dotyczą obwodowego pola widzenia [2].
W późniejszych etapach mogą pojawić się nieswoiste objawy, takie jak:
- trudności w widzeniu po zmroku;
- pogorszenie orientacji przestrzennej;
- „tunelowe” zawężenie pola widzenia [1,2].
Ludzki mózg częściowo kompensuje ubytki, niejako uzupełniając brakujące informacje na podstawie obrazu z drugiego oka, co dodatkowo maskuje problem.
Dla porównania, jaskra zamkniętego kąta (ang. primary angle-closure glaucoma) przebiega gwałtownie, z silnym bólem głowy i oka, zaczerwienieniem i nagłym pogorszeniem widzenia, co skłania pacjenta do natychmiastowej konsultacji lekarskiej. W jaskrze otwartego kąta takiego sygnału alarmowego najczęściej brakuje [3].
Jakie czynniki ryzyka zwiększają występowanie jaskry otwartego kąta?
Czynniki ryzyka rozwoju jaskry pierwotnej otwartego kąta można pogrupować na:
- okulistyczne – w tym podwyższone ciśnienie wewnątrzgałkowe (najważniejszy modyfikowalny czynnik), cienka rogówka centralna, a także krótkowzroczność;
- rodzinne – występowanie jaskry u krewnych pierwszego stopnia;
- wiekowe – wiek powyżej 50–60 lat;
- ogólnoustrojowe – nadciśnienie tętnicze krwi, cukrzyca, zaburzenia perfuzji naczyniowej oraz schorzenia sercowo-naczyniowe, w tym choroba niedokrwienna serca.
Czynniki te często działają synergicznie, co oznacza, że ich współwystępowanie znacząco zwiększa ryzyko rozwoju choroby [4].
Jak przebiega diagnostyka jaskry otwartego kąta?
Diagnostyka jaskry jest procesem wieloetapowym i nie opiera się wyłącznie na pojedynczym pomiarze ciśnienia wewnątrzgałkowego. Konieczna jest konsultacja w poradni okulistycznej, a później także badanie pola widzenia, ocena funkcji i struktury nerwu wzrokowego.
Standardowy proces diagnostyczny obejmuje:
- tonometrię (pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego);
- pachymetrię (pomiar grubości rogówki);
- gonioskopię (ocena kąta przesączania);
- badanie pola widzenia (perymetria);
- optyczną koherentną tomografię (OCT), SOCT jaskrowe – ocena warstwy włókien nerwowych;
- badanie dna oka.
W nowoczesnych ośrodkach okulistycznych, takich jak klinika Jasne Błonia, diagnostyka przewlekłych chorób oczu jest zintegrowana i ukierunkowana na wczesne wykrycie nawet subklinicznych zmian [4].
Na czym polega leczenie jaskry otwartego kąta?
Celem leczenia jest zahamowanie progresji choroby poprzez obniżenie ciśnienia wewnątrzgałkowego do tzw. ciśnienia docelowego, indywidualnie ustalanego dla pacjenta.
Pierwszą linią leczenia jest najczęściej farmakoterapia:
- analogi prostaglandyn;
- beta-blokery;
- inhibitory anhydrazy węglanowej;
- leki złożone [5].
W przypadku niewystarczającej skuteczności leczenia farmakologicznego stosuje się laseroterapię (np. trabekuloplastykę), a także leczenie chirurgiczne (np. trabekulektomię lub nowoczesne procedury MIGS (ang. Micro-Invasive Glaucoma Surgery).
Warto pamiętać, że dobór metody zależy od zaawansowania choroby oraz odpowiedzi na leczenie zachowawcze.
Dlaczego wczesne wykrycie jaskry otwartego kąta ma znaczenie dla zdrowia oczu?
Wczesne rozpoznanie choroby jest ważne, ponieważ utracone włókna nerwu wzrokowego nie regenerują się, leczenie polega na ochronie tych struktur, które pozostają jeszcze funkcjonalne.
U niektórych pacjentów wczesna diagnoza umożliwia:
- skuteczne zahamowanie progresji choroby;
- zachowanie dobrej jakości widzenia przez wiele lat;
- uniknięcie znacznej utraty widzenia;
Ale u części osób choroba i tak będzie postępowała.
W późnym stadium możliwości terapeutyczne są ograniczone, a uszkodzenia trwałe. Wykrycie choroby na wczesnym stadium przekłada się bezpośrednio na komfort życia, samodzielność i bezpieczeństwo pacjenta.
Zaleca się, aby osoby po 50. roku życia wykonywały regularne badanie okulistyczne co najmniej raz na rok, a w przypadku obecności czynników ryzyka – częściej.
Bibliografia
- Tham YC, Li X, Wong TY, Quigley HA, Aung T, Cheng CY. Global prevalence of glaucoma and projections of glaucoma burden through 2040: a systematic review and meta-analysis. Ophthalmology. 2014 Nov;121(11):2081-90. doi: 10.1016/j.ophtha.2014.05.013. Epub 2014 Jun 26. PMID: 24974815.
- Weinreb RN, Aung T, Medeiros FA. The pathophysiology and treatment of glaucoma: a review. JAMA. 2014 May 14;311(18):1901-11. doi: 10.1001/jama.2014.3192. PMID: 24825645; PMCID: PMC4523637.
- George R, Panda S, Vijaya L. Blindness in glaucoma: primary open-angle glaucoma versus primary angle-closure glaucoma-a meta-analysis. Eye (Lond). 2022 Nov;36(11):2099-2105. doi: 10.1038/s41433-021-01802-9. Epub 2021 Oct 13. PMID: 34645961; PMCID: PMC9582001.
- Coleman AL, Miglior S. Risk factors for glaucoma onset and progression. Surv Ophthalmol. 2008 Nov;53 Suppl1:S3-10. doi: 10.1016/j.survophthal.2008.08.006. PMID: 19038621.
- mp.pl. (2026). Leki przeciwjaskrowe, wskazania i przeciwwskazania. [online] Available at: https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/140915 [Accessed 29 Apr. 2026].
