Duża wada wzroku to problem, który dotyka coraz większej części społeczeństwa, zarówno dzieci, jak i dorosłych. Postępująca krótkowzroczność oraz zaawansowana nadwzroczność nie są wyłącznie niedogodnością wymagającą grubych szkieł korekcyjnych. Warto pamiętać, że w skrajnych przypadkach zwiększają one ryzyko powikłań okulistycznych, takich jak zwyrodnienia siatkówki czy jej odwarstwienie.
Od ilu dioptrii zaczyna się duża wada wzroku?
Medycyna przyjmuje, że o dużej wadzie wzroku mówimy zazwyczaj po przekroczeniu wartości -6,00 dioptrii dla krótkowzroczności, +6,00 dioptrii dla nadwzroczności oraz powyżej 2,00–3,00 dioptrii w przypadku astygmatyzmu.
Wysoka krótkowzroczność (ang. myopia), czyli jedna wśród najczęściej występujących wad wzroku, definiowana jest jako wada równa lub przekraczająca –6,00 D [1, 3-4]. Jednak sama wartość korekcji nie oddaje w pełni ryzyka powikłań. Istotnym dla okulistów parametrem jest długość osiowa gałki ocznej. Oko o długości przekraczającej 26 mm uznaje się za wydłużone, a przy dalszym wzroście (≥ 28–30 mm) znacząco zwiększa się ryzyko zmian zwyrodnieniowych siatkówki [5,6].
Wysoka nadwzroczność (ang. hiperopia) powyżej +6,00 D wynika zwykle z krótkiej osiowej długości gałki ocznej (poniżej 22 mm). Taka budowa anatomiczna zwiększa ryzyko rozwoju jaskry [7]. U części pacjentów występuje tzw. nadwzroczność utajona, którą można wykryć wyłącznie po porażeniu akomodacji.
Astygmatyzm przekraczający 3,00 D cylindra jest znaczącym obciążeniem optycznym. Wynika z nieregularnej krzywizny rogówki lub soczewki i powoduje powstawanie wielu ognisk obrazu na siatkówce.
Jakie są odmiany dużych wad wzroku?
Wyróżniamy przede wszystkim wady osiowe wynikające z nadmiernego wzrostu gałki ocznej oraz wady refrakcyjne związane z nieprawidłowym załamywaniem światła, a także szczególnie groźną krótkowzroczność zwyrodnieniową.
Uwzględniając przyczyny powstawania, krótkowzroczność można podzielić na:
- osiową – związana z nadmiernym wydłużeniem gałki ocznej i zaczyna się już w okresie dojrzewania;
- refrakcyjną – wynikającą z nadmiernej mocy układu optycznego (najczęściej na skutek rozwoju cukrzycy)[3].
Krótkowzroczność zwyrodnieniowa (patologiczna) to stan chorobowy, w którym dochodzi do postępujących zmian degeneracyjnych siatkówki i naczyniówki. W rozwoju schorzenia charakterystyczne są garbiak tylny, plamka Fuchsa oraz neowaskularyzacja podsiatkówkowa. Stan ten stanowi jedną z głównych przyczyn nieodwracalnej utraty widzenia w populacji osób młodych dorosłych [9].
Znaczna różnica refrakcji między gałkami ocznymi (anizometropia) może prowadzić do anizeikonii, czyli sytuacji, w której mózg otrzymuje obrazy o różnej wielkości. Skutkuje to zaburzeniami widzenia obuocznego, a w skrajnych przypadkach niedowidzeniem jednego oka [10].
Jak dowiedzieć się, czy wada wzroku jest duża?
Podstawą diagnozy jest badanie refrakcji po porażeniu akomodacji (krople), jednak pełny obraz daje dopiero biometria optyczna mierząca długość gałki ocznej oraz tomografia OCT.
Badanie po zastosowaniu cykloplegii (czyli użyciu kropli porażających mięsień rzęskowy) jest szczególnie ważne u dzieci i młodych dorosłych, co ma na celu wykrycie nadwzroczności utajonej.
Należy pamiętać, że wysokie wartości bezwzględne (≥6,00 D) sugerują dużą wadę, jednak konieczne jest potwierdzenie jej charakteru przy pomocy dodatkowych badań, w tym m.in. angio-OCT, biometrii optycznej, a także badania przedniego i tylnego odcinka oka.
Jak duża wada wzroku wpływa na codzienne funkcjonowanie?
Wysoka wada wzroku może utrudniać widzenie u kierowców, może stanowić przeciwwskazanie do uprawiania sportów siłowych i kontaktowych ze względu na ryzyko odwarstwienia siatkówki oraz powoduje dyskomfort estetyczny związany z grubością szkieł okularowych.
Zarówno brak prawidłowej ostrości wzroku, jak i konieczność noszenia okularów lub soczewek kontaktowych mogą znacznie ograniczać możliwość normalnego funkcjonowania, pełnienia niektórych obowiązków zawodowych np. w służbach mundurowych, a także utrudniać wykonywanie codziennych czynności np. rekreacyjne pływanie.
Czy dużą wadę wzroku można skorygować lub wyleczyć?
Choć zmian anatomicznych w budowie gałki ocznej nie można cofnąć, współczesna okulistyka pozwala na pełną korekcję optyczną wady oraz skuteczne leczenie groźnych powikłań siatkówkowych.
Współczesne terapie okulistyczne dla osób z wadami wzroku obejmują:
- korekcję – tzn. soczewki kontaktowe lub okulary korekcyjne;
- leczenie refrakcyjne – laserowa korekcja, refrakcyjna wymiana soczewki, soczewki fakijne;
- leczenie powikłań – w tym np. iniekcje anty-VEGF.
Wydłużonej gałki ocznej u dorosłego nie można skrócić, co oznacza, że nawet po operacji refrakcyjnej ryzyko zmian zwyrodnieniowych nadal pozostaje.
Jak korygowane są duże wady wzroku?
Korekcja obejmuje stosowanie zaawansowanych soczewek okularowych o wysokim indeksie pocienienia, soczewek kontaktowych, a w przypadku trwałych rozwiązań – implantację soczewek fakijnych lub refrakcyjną wymianę soczewki.
Z pomocą przychodzą rozwiązania z zakresu optyki okularowej, w tym:
- soczewki o wysokim indeksie – są one znacznie cieńsze i lżejsze niż tradycyjne. Wysoki indeks oznacza, że materiał silniej załamuje światło. Dzięki temu ta sama wada może być skorygowana cieńszą soczewką. To istotne zwłaszcza przy krótkowzroczności powyżej –6,00 D oraz nadwzroczności powyżej +6,00 D;
- konstrukcje asferyczne, które zmniejszają zniekształcenia obrazu i poprawiają estetykę;
- powłoki antyrefleksyjne i utwardzające.
Oznacza to, że osoba z dużą wadą wzroku nie jest skazana na noszenie okularów korekcyjnych o grubych szkłach.
Laserowa korekcja wzroku – ograniczenia
Laserowa korekcja wzroku nie zawsze jest możliwa. Zabieg polega na modelowaniu rogówki tak, aby zmienić jej moc optyczną. Jednak przy bardzo dużych wadach istnieją ograniczenia, ponieważ:
- każda korekcja „zdejmuje” część tkanki rogówki;
- rogówka musi mieć odpowiednią grubość;
- przy wadach powyżej ok. –8,00 do –10,00 D ryzyko osłabienia rogówki rośnie [12].
Rozwiązania dla pacjentów po 50. roku życia
Warto zaznaczyć, że duża wada wzroku wymaga indywidualnego podejścia. Nie każda metoda będzie odpowiednia dla każdego pacjenta – inne rozwiązania proponuje się osobom młodym z wysoką krótkowzrocznością, a inne pacjentom po 50. roku życia.
Złotym standardem dla grupy 50+, a także dla osób z dużymi wadami wzroku, jest chirurgia wewnątrzgałkowa. Mowa tutaj przede wszystkim o refrakcyjnej wymianie soczewek (RLE) oraz soczewkach fakijnych.
Refrakcyjna wymiana soczewki oka
U osób po 50. roku życia naturalna soczewka traci elastyczność (prezbiopia), a z czasem rozwija się zaćma. W takiej sytuacji bardzo dobrym rozwiązaniem jest refrakcyjna wymiana soczewki, czyli zabieg polegający na usunięciu własnej soczewki i wszczepieniu nowej, sztucznej. Zabieg RLE jest idealnym rozwiązaniem dla pacjentów powyżej 50. roku życia, ponieważ eliminuje problem zaćmy i prezbiopii jednocześnie [13].
Wszczepienie soczewki fakijnej
Z kolei soczewki fakijne to cienkie, elastyczne implanty umieszczane wewnątrz oka, bez usuwania naturalnej soczewki. Stosuje się je głównie u młodszych osób z wysoką krótkowzrocznością, które nie kwalifikują się do zabiegu laserowego [14].
Nowoczesne kliniki okulistyczne, takie jak Klinika Okulistyczna Jasne Błonia, oferują pełne spektrum usług: od profesjonalnego doboru okularów i soczewek kontaktowych po zaawansowaną chirurgię refrakcyjną i leczenie chorób siatkówki wykonywane przez doświadczonych specjalistów.
Bibliografia
- Rajabpour M, Kangari H, Pesudovs K, Khorrami-Nejad M, Rahmani S, Mohaghegh S, Moradnejad S. Refractive error and vision related quality of life. BMC Ophthalmol. 2024 Feb 22;24(1):83. doi: 10.1186/s12886-024-03350-8. PMID: 38388340; PMCID: PMC10885569.
- www.who.int. (2024). Blindness and vision impairment: Refractive errors. [online] Available at: https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/blindness-and-vision-impairment-refractive-errors.
- Flitcroft DI, He M, Jonas JB, Jong M, Naidoo K, Ohno-Matsui K, Rahi J, Resnikoff S, Vitale S, Yannuzzi L. IMI – Defining and Classifying Myopia: A Proposed Set of Standards for Clinical and Epidemiologic Studies. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2019 Feb 28;60(3):M20-M30. doi: 10.1167/iovs.18-25957. Erratum in: Invest Ophthalmol Vis Sci. 2024 Nov 4;65(13):19. doi: 10.1167/iovs.65.13.19. PMID: 30817826; PMCID: PMC6735818.
- Polskie Towarzystwo Okulistyczne. (2025). Wytyczne PTO dotyczące postępowania w krótkowzroczności postępującej u dzieci i młodzieży – Polskie Towarzystwo Okulistyczne. [online] Available at: https://pto.com.pl/wytyczne-pto/wytyczne-pto-dotyczace-postepowania-w-krotkowzrocznosci-postepujacej-u-dzieci-i-mlodziezy/ [Accessed 17 Feb. 2026].
- Frajdenberg A, Pecold K, Podfigurna-Musielak M, Rydzanicz M, Mrugacz M, Leal SM, Bejjani BA, Gajecka M. Analiza zmian dna oka w rodzinach obciazonych wysoka krótkowzrocznościa [An analysis of the fundus changes in families with high myopia]. Klin Oczna. 2007;109(4-6):173-5. Polish. PMID: 17725279; PMCID: PMC6190802.
- Ruiz-Medrano J, Montero JA, Flores-Moreno I, Arias L, García-Layana A, Ruiz-Moreno JM. Myopic maculopathy: Current status and proposal for a new classification and grading system (ATN). Prog Retin Eye Res. 2019 Mar;69:80-115. doi: 10.1016/j.preteyeres.2018.10.005. Epub 2018 Nov 1. PMID: 30391362.
- Nongpiur ME, Ku JY, Aung T. Angle closure glaucoma: a mechanistic review. Curr Opin Ophthalmol. 2011 Mar;22(2):96-101. doi: 10.1097/ICU.0b013e32834372b9. PMID: 21252671.
- Woltsche N, Werkl P, Posch-Pertl L, Ardjomand N, Frings A. Astigmatismus [Astigmatism]. Ophthalmologe. 2019 Mar;116(3):293-304. German. doi: 10.1007/s00347-019-0865-7. PMID: 30783746.
- Haarman AEG, Enthoven CA, Tideman JWL, Tedja MS, Verhoeven VJM, Klaver CCW. The Complications of Myopia: A Review and Meta-Analysis. Invest Ophthalmol Vis Sci. 2020 Apr 9;61(4):49. doi: 10.1167/iovs.61.4.49. PMID: 32347918; PMCID: PMC7401976.
- Gabai A, Zeppieri M. Anisometropia. [Updated 2023 May 11]. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2025 Jan-. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK582146/
- https://www.wszo.pl/chirurgia-oka/iniekcja-doszklistkowa-zastrzyki-w-oko/ [dostęp 18.02.2026].
- Pniakowska, Z., Piotr Jurowski and Wierzbowska, J. (2022). Systemic contraindications for laser vision correction – an overview. Ophtha Therapy, 9(4), pp.258–263. doi:https://doi.org/10.24292/01.ot.311222.7.
- Alvarado-Villacorta R, Yim TW, Hernandez-Quintela E, De La Torre-Gonzalez E, Loza Munarriz CA, Martinez-Zapata MJ. Surgical interventions for presbyopia. Cochrane Database Syst Rev. 2025 Apr 14;4(4):CD015711. doi: 10.1002/14651858.CD015711.pub2. PMID: 40226888; PMCID: PMC11995687.
- Jonker SMR, Berendschot TTJM, Saelens IEY, Bauer NJC, Nuijts RMMA. Phakic intraocular lenses: An overview. Indian J Ophthalmol. 2020 Dec;68(12):2779-2796. doi: 10.4103/ijo.IJO_2995_20. PMID: 33229653; PMCID: PMC7856940.
